Sowy Puszczy Bia³owieskiej
Sowy Puszczy Bia³owieskiej - Metody
Na wy¿ej wymienionych powierzchniach próbnych przewa¿aj±ca czê¶æ materia³u zebrana by³a dla puszczyka Strix aluco. Liczenia na tych powierzchniach mia³y okre¶liæ liczebno¶æ i zagêszczenie w lasach naturalnych i lasach zagospodarowanych w ró¿nych typach drzewostanu. Pozosta³e liczenia dotyczy³y w wiêkszo¶ci sóweczki (Glaucidium passerinum) i w³ochatki (Aegolius funereus). Liczenia eksploracyjne by³y po¶wiêcone puszczykowi mszarnemu (Strix nebulosa), puszczykowi uralskiemu (Strix uralensis), puchaczowi (Bubo bubo) i uszatce (Asio otus). Ka¿de liczenie by³o wykonywane przy pomocy stymulacji akustycznej badanego gatunku. Wynosi³o ono przeciêtnie 3 min/km przchodzonej trasy. Metody by³y modyfikowane. Dla sóweczki by³y wa¿ne stanowiska pierwszej aktywno¶ci, bowiem ptaki czêsto przylatywa³y do stymuluj±cego obserwatora. Medoda liczeñ by³a modyfikowana te¿ w zaleno¶ci od gatunku, gdzie skupiano siê na siedliskach lêgowych. Przyk³adowo dla uszatki, to polany i zrêby, dla w³ochatki bory, zw³aszcza z udzia³em starej sosny, dla sóweczki drzewostany ze ¶wierkiem.
Osobnym aspektem by³o zebranie materia³u do wypracowania ekonomicznych metod liczenia sów, okre¶lenie ich aktywno¶ci g³osowej, wielko¶ci terytoriów lêgowych w ró¿nych drzewostanach oraz wypracowanie rozwi±zañ kartograficznych s³u¿±cych do liczeñ poszczególnych gatunków sów na ró¿nego typu powierzchniach.
Na powierzchniach próbnych stosowano zmodyfikowan± metodê kartograficzn± (Tomia³ojæ 1980, Domaszewicz 1984 i in.) polegaj±c± na kontrolach pieszych, rowerowych i samochodowych, które umo¿liwia³y mapowanie poszczególnych gatunków na mapach w skali 1:10 000 dla puszczyka i 1:25 000 dla pozosta³ych gatunków sów. Zaplanowane uprzednio trasy obchodzono w ten sposób, aby kolejne przej-¶cia tworzy³y siatkê kwadratów lub prostok±tów o boku nie wiêkszym jak 2 km. Przewa¿aj±ca czê¶æ przej¶æ tworzy³a siatkê o bokach 0,5 x 0,5 km lub 0,5 x 1 km dla powierzchni badawczych. Dla powierzchni "PB-Puszcza Bia³owieska" i "MZ-Mozaika" stosowano siatkê 1 x 1 km lub 1 x 2 km w zale¿no¶ci od kontroli samochodem lub pieszo/rowerem. Poza liniami oddzia³owymi by³y te¿ wykorzystywane drogi le¶ne. Orientacja za pomoc± s³upków oddzia³owych lub licznika samochodowego oraz rowerowego.
Wykorzystano tak¿e materia³y zebrane w trakcie transektowych przej¶æ przez powierzchniê. Metoda ta zezwala³a na lokalizacjê odzywaj±cych siê ptaków w maksymalnym pasie nas³uchu o szeroko¶ci ok. 1 km dla puchacza i puszczyka i 0,5 km dla sóweczki i w³ochatki. M³ode ptaki liczone t± sam± metod±, z t± ró¿nic±, i¿ odwiedzano miejsca sta³ego wystêpowania ptaków. Stosowano we wszystkich wypadkach stymulacjê g³osu sów magnetofonem, pó¼niej g³o¶ników bezprzewodowych o pa¶mie przenoszenia 80Hz-20kHz, szczególnie w w±tpliwych sytuacjach (np. rozró¿nienie samców celem okre¶lenia rozdzielczo¶ci poszczególnych par). Punkty stymulacji co 0,5 km na powierzchniach badawczych oraz 1 km poza nimi z wiêkszymi polanami. Na transektach stymulacji u¿ywano przemiennie co 1 km.
Wybiórczo¶æ siedlisk le¶nych dla puszczyka i w³ochatki wyznaczano okre¶laj±c okr±g o pow. 25 ha na mapach drzewostanowych, w miejscach czêstych wystêpowania ptaków z dok³adno¶ci± do 1 ha. W prezentowanych diagramach podawano sk³ad siedlisk le¶nych z obszaru ca³o¶ci powierzchni, zazwyczaj nadle¶nictwa. S³u¿y³o to do porównania zajêtych siedlisk le¶nych przez ptaki a siedliskami znajduj±cymi siê w obszarze badanej powierzchni.
W przypadku w³ochatki (Aegolius funereus) szczegó³owo kontroIowano uprzednio wyznaczone jej biotopy lêgowe lub stanowiska jej wystêpowania w poprzednich latach, a tak¿e fragmenty lasów odpowiadaj±ce jej wymaganiom napotkanych w terenie w trakcie liczeñ innych gatunków sów oraz map drzewostanowych. S± to przede wszystkim drzewostany sosnowo-¶wierkowe (B¶w, BM¶w). Zazwyczaj s± to siedliska le¶ne po³o¿one w wy¿szych fragmentach lasu z domiesk± starej, ponad 80-letni± sosn±, miejscem wytych dziupli przez dziêcio³y.
Do liczenia uszatki (Asio otus) poza ograniczeniem siê do skraju puszczy, koncentrowano siê g³ównie na kontroli drzewostanów borowych, a w szczególno¶ci drzewostanów z du¿ymi polanami i wyrêbami le¶nymi. Na tych miejscach dodatkowo stosowano stymulacjê magnetofonem oraz nas³uch.
Kontroluj±c puchacza (Bubo bubo) oraz puszczyka mszarnego (Strix nebulosa) skupiano siê przede wszystkim na podmok³ych lasach dolin rzecznych oraz obszarach bagien i ³±k - potencjalnych miejsc wystêpowania tych gatunków. Stosowano te¿ dodatkow± stymulacjê magnetofonem, jak przy pozosta³ych gatunkach.
W liczeniach na powierzchni GN-gr±dów naturalnych i Mz-mozaiki wykorzystywano liczenia transktowe. Polega³y one kontroli puszczyka na wyznaczonej trasie w 7 - 10 dniowych odstêpach czasu. Punkty nas³uchu rozmieszczone by³y w odleg³o¶ci 500 m, za¶ punkty stymulacji - 1 km.
Trasy przemarszu, poza powierzchniami badawczymi i transektem, by³y tak planowane, aby obj±æ jej stanowi ska z lat poprzednich oraz jej optymalne biotopy lêgowe - borowe drzewostany z wyra¼n± domieszk± ¶wierka lub ¶wierczyny. Gatunek ten praktycznie wystêpowa³ w ka¿dych wilgotnych ¶rodowiskach o ile stêpowa³ tam ¶wierk, zw³aszcza w p³atach zagajników ¶wierkowych.
Powierzchnie kontrolowane by³y od pocz±tku lutego do koñca lipca. Wykonano tyam od 2 do 5 kontroli. Obszar PB-Puszczy Bia³owieskiej, poza powierzchniami kontrolowany by³ 1-2 krotnie. Powierzchnie borowe na w³ochatkê i sóweczkê (pow. Czerlonka i Topi³o) skontrolowano 4-krotnie (9 wjazdów).
W trakcie liczeñ na terenie Puszczy Bia³owieskiej w roku 1983 stosowano we wnêtrzu lasu stymulacjê magnetofonem na punktach oddalonych od siebie o 1 km w zale¿no¶ci od biotopu lêgowego danego gatunku w czasie 2-3 minut z 3-5 minutowym nas³uchem. Na skrajach lasu i wiêkszych wyrêbach poza uszatk±, stymulowano p³omykówkê (Tyto alba) i pójd¼kê (Athene noctua).
Wielko¶æ i zakres terytoriów puszczyka by³a opracowana na bogatym materiale (ok. 50 liczeñ) z Bia³owieskiego Parku Narodowego dokonana komisyjnie (Tomia³ojæ L., Weso³owski T., Walankiewicz W., Lewartowski Z., Domaszewicz A.). Natomiast próby okre¶lenia wielo¶ci terytoriów sóweczki wyznaczano na podstawie materia³u z transektu w roku 2023 oraz ¶rednimi odleg³o¶ciami pomiêdzy poszczególnymi stanowiskami z lat uprzednich.
Zamieszczone nagrania sów na stronach gatunkowych obejmuj± g³osy terytorialne samców o czasie 3 minut.
