Projekt: Prace na linii kolejowej nr 52 na odcinku Hajnówka - Zbucz

zuby w Puszczy Białowieskiej

W ramach współpracy naszego stowarzyszenia z PKP wykonaliśmy dla spółki "Torpol" raport środowiskowy obejmujący odcinek Hajnówka-Zbucz. Raport miał na celu wycinkę krzewów i drzew na torowisku w okresie lęgowym ptaków, bowiem inwestor nie uwzględnił tego odcinka w planach ochroniarskich. Celem raportu było takie pokierowanie pracami aby przynieść jak najmniejszą szkodę dla środowiska, zwłaszcza awifauny. Opracowano najkorzystniejszy wariant określający wycinkę w okresie lęgowym ptaków obejmujący pas po 5 m od torowiska pozwalający wejść z maszynami. Po okresie lęgowym ptaków pas ten został poszerzony do 10 m. W przed pracami, a także w ich trakcie prowadzono stosowne inwentaryzacje ornitologiczne mające ocenić potencjalne szkody dla awifauny. Ponieważ wariant 5-cio metrowy był wykonany przed okresem lęgowym większości gatunków, ptaki które przyleciały z początkiem maja zasiedliły dalsze obszary, zwłaszcza stare pasy drzew oddalone o 30 - 50 m od torowiska. Tym samym straty w lęgach był bardzo znikome. Do ważniejszych było porzucenie gniazda myszołowa (Buteo buteo L.) w dolinie rzeczki Chwiszczej. Jak wspomniano, głównym celem tego opracowania jest charakterystyka flory, porastającej wyłączony z użytkowania nasyp kolejowy i torowisko (bez nasypu) na odcinku Hajnówka - Zbucz o szerokości 10 m.

Linie kolejowe stanowią dogodne miejsca do rozprzestrzeniania się pewnych gatunków roślin w wyniku rozsiewania się z okolicznych ekosystemów lub na skutek przypadkowego ich zawlekania z odległych ekosystemów podczas dawnego już transportu kolejowego. Zróżnicowana mozaika siedlisk na tere-nach kolejowych sprzyja zadomawianiu się roślin z różnych grup ekologicznych. Największą szansą na zadomowienie się na tych siedliskach mają jednak rośliny o szerokiej amplitudzie ekologicznej, a szczególnie siedlisk nasłonecznionych, suchych, o dużej sile rozmnażania się wegetatywnego i generatywnego, odpornych na skażenia i zaśmiecanie siedlisk (Kryszak i in., 2006; Święs, Majkut, 2006). Rozróżniono tu trzy strefy przylegające do torowiska: tereny zurbanizowane, (obszary zabudowane i nieużytki) pola, łąki i lasy.

Zrezygnowano z wykonania zdjęć fitosocjologicznych, bowiem przekracza to zakres raportu. Dokonano jedynie spisu "z marszu" występujących tu gatunku w okresie prowadzonych badań nad ornitofauną. Przynależność fitosocjologiczną gatunków określono wg Matuszkieicza (2001) Rozpoznane gatunki roślin zaklasyfikowano do 11 klas syntaksonomicznych.

Szczególną uwagą należy potraktować roślinność drzewiastą, czyli drzewa i krzewy będące biotopami lęgowymi ptaków, w części mająca być usunięta pod inwestycję kolejową. Na podstawie decyzji samorządowych opisano 1838 drzew i krzewów obliczając ich średni i maksymalny obwód w rozłożeniu na kilome-traż torowiska obejmujący 10-cio metrowe pasy po obu stronach torowiska.

Roślinność drzewiasta jest w przeciętnym wieku 15-30 lat i reprezentuje głównie gatunki pionierskie, takie jak wierzby, osikę, brzozę, olszę oraz sosnę. Rozkład gatunkowy na torowisku jest różny w zależności od siedlisk biotycznych. Na terenach podmokłych, o większej naturalności, obserwuje się zróżnicowany skład gatunkowy, podobnie jak w przypadku roślinności zielnej. Natomiast obszary graniczące z użytkami rolnymi, zwłaszcza polami, są pozbawione drzew i krzewów lub występują one w szczątkowej postaci.

Do usunięcia zakwalifikowano krzewy i drzewa w wieku 10-40 lat; Wierzba sp. 777 szt., Osika 698 szt., Świerk 100 szt., Brzoza 81 szt.,Olsza 74 szt., Wiąz 42 szt., Sosna 28 szt., szt., Klon 27 szt., Dąb bezszypułkowy 6 szt. i Dąb czerwony 5 szt. W sumie jest to 1838 drzew i krzewów w ilości 10 gatunków.

Wycinka była koniecznością, bowiem przyznane środki na inwestycję w wysokości ponad 200 mln zł musiały być wykorzystane do połowy roku 2019. W przypadku rozpoczęcia prac jesienią, po okresie lęgowym, terminy nie byłyby dotrzymane i przepadłaby znaczna część tych środków. Jest to typowy przykład interesu społecznego, gdzie ważna inwestycja jest nadrzędna nad ochroną środowiska. Można powiedzieć, że w przypadku 3 gatunków ptaków wróblowatych (nie objętych ochroną unijną) strata jednego miejsca lęgowego wynosiła ok. 18 mln zł (220 mln : 12 gniazd). Należy tu dodać, że stowarzyszenie nie otrzymało wynagrodzenia za raport, a jedynie zwrot kosztów prac w wysokości 1400 zł. Pozostałą część otrzyma w naturze w postaci materiałów z rozbiórki, która zostanie wykorzystana na "Łąkach Górniańskich" do budowy infrastruktury turystycznej.